De onteigening van Zuid-Afrikaanse boeren gaat op deze manier in zijn werk

In Zuid-Afrika is de fel bekritiseerde ‘Onteigeningswet’ aangenomen door het parlement in Kaapstad. De wet regelt op welke wijze de staat landgoederen van rechtspersonen kan onteigenen zonder compensatie. De onteigening kan echter alleen onder bepaalde omstandigheden worden gerealiseerd en rechtbanken krijgen een rol in het proces. Volgens regeringspartij ANC zijn onteigeningen zonder compensatie nodig om ‘historische fouten recht te zetten’. 

De Nieuwe Onteigeningswet werd afgelopen week in de Zuid-Afrikaanse Staatscourant gepubliceerd en is daarmee tot ‘wet van het land’ verklaard. Deze wet maakt het voor het eerst in de geschiedenis mogelijk om landeigenaren te onteigenen zonder hen daarvoor te compenseren. De wet regelt ook dat de rechtspersoon die wordt onteigend in sommige gevallen wel recht heeft op compensatie voor het verlies van eigendom.

Het juridische concept van ‘onteigening’ bestaat al lang en wordt in de meeste landen toegepast. Ook de Nederlandse staat maakt regelmatig gebruik van deze juridische mogelijkheid, maar in tegenstelling tot Zuid-Afrika gelden er dan wel regelingen die het verlies van bezit moeten compenseren.

De nieuwe wet in Zuid-Afrika maakt het echter ook mogelijk zonder compensatie te onteigenen. Daarom stuit de wet op veel kritiek. De nieuwe wet stelt:

“It may not be exercised unless the expropriating authority has without success attempted to reach an agreement with the owner or holder of a right in property for the acquisition thereof on reasonable terms.”

In de meeste gevallen zal er dus sprake zijn van onteigening middels een compensatie, maar in sommige gevallen hoeft dat ook niet. Onteigening zonder compensatie mag bijvoorbeeld plaatsvinden als de eigenaar ‘de grond niet ontwikkelt’ en ‘als deze redelijkerwijs in de toekomst het land niet benodigd’. Dergelijke formuleringen zijn natuurlijk uiterst vaag en open voor discussie. De uitvoer en handhaving van de wet zal dan ook een grote uitdaging vormen voor de rechtsorde in Zuid-Afrika.