De framing van de migratie- en vluchtelingencrisis door Europese media

Onderzoekers probeerden onlangs nog de vraag te beantwoorden op welke wijze Europese media verslag legden van de Europese migratie- en vluchtelingencrisis van 2015 tot 2017. In die periode arriveerden namelijk honderdduizenden migranten en vluchtelingen in Europa. Onderzoekers Heidenreich, Lind e.a. identificeerden twaalf frames die regelmatig werden gebruikt. Om tot de resultaten te komen onderzochten de wetenschappers de tekst van meer dan 130.000 nieuwsartikelen in de Europese media. Hieronder een overzicht. 

Uit het onderzoek kwam naar voren dat Europese landen verschillend reageerden op de influx van de migranten. In de Duitse pers werden in de periode van september 2015 tot mei 2016 significant meer berichten geschreven over de vluchtelingencrisis, waarna de interesse voor het fenomeen in de pers verminderde.

In Hongarije echter, bleef het onderwerp langer hangen in het maatschappelijk debat. Pas in het begin van 2017 schreven de Hongaarse media minder dan gemiddeld over de vluchtelingencrisis. Terwijl in Hongarije en Duitsland het ‘nationale vluchtelingenbeleid’ leidend onderwerp werd in het maatschappelijk debat, was daarvan in Spanje geen sprake. In het Zuid-Europese land schreven media vaker in de context van het Europese vluchtelingenbeleid en werd het fenomeen als een Europees probleem gezien.

1Gevolgen voor de verzorgingsstaat

De gevolgen van de migratiecrisis voor de verzorgingsstaat was een populair frame ten tijde van de vluchtelingecrisis. Velen maakten zich zorgen over de enorme kostenpost voor de nationale overheden om die honderdduizenden migranten te huisvesten, voeden en te laten integreren in Europa. Met name de hogere kosten voor het onderwijs, voor bijvoorbeeld extra taallessen, kwam ter sprake. En daarnaast ook de gevolgen van de migratiecrisis op de sociale zekerheid en uitkeringen zoals de AOW. Sommigen zagen de migratiecrisis als een bedreiging die juist de gevolgen van de vergrijzing vereergeren, terwijl anderen deze zagen als een kans om de negatieve gevolgen van vergrijzing te verminderen.

2Woningbouw

Behalve de gevolgen van de migratiecrisis voor de verzorgingsstaat identificeerden de onderzoekers ook veel frames in de media die de migratiecrisis in de context van de woningbouw plaatsten. De inhoud van deze frames ging voornamelijk over de noodzaak om meer woningen te bouwen en de  gevolgen van de migraties op de huurprijzen en beschikbaarheid van huurwoningen voor de bestaande inwoners van de diverse Europese landen. Zo zou de migratiecrisis de druk op de woningbouw hebben verhoogd, waarna Europese natives meer moeite hadden met het vinden van woningen in hun eigen land.

3Misdaad en terrorisme

De migratiecrisis werd door de media regelmatig gerelateerd aan misdaad en terrorisme. De aanslagen op een kerstmarkt in Berlijn in december 2016 droegen significant bij aan de framing van de vluchtelingencrisis als veroorzaker van meer terreuraanslagen. Volgens sommige Europese leiders zoals Judith Sargentini (GroenLinks) zouden zich echter geen terroristen ophouden onder de vluchtelingenstromen, maar dit bleek al vrij snel een illusie te zijn.

4Vluchtelingen Welkom

Diverse media die de humanitaire hulp aan vluchtelingen van groot belang achten publiceerden vaker berichten over activistische groeperingen zoals ‘vluchtelingen welkom’ om daarmee meer aandacht te geven aan het veronderstelde draagvlak voor het vluchtelingenbeleid. Door publicaties over deze beweging in afwezigheid van een tegengeluid, leek het vluchtelingenbeleid op enorm veel steun op de bevolking te kunnen rekenen.

5Humanitaire hulp

Diverse media associeerden de vluchtelingencrisis als een humanitaire ramp waarbij rijke Europese landen zeer afwachtend waren. Volgens dergelijke stukken zou de humanitaire ramp moeten worden beëindigd. Met name de emotie empathie leek in deze berichten door te schijnen.

6Omvolking

De media die tegen de opvang van migranten publiceerden, schreven regelmatig stukken waarbij de vluchtelingencrisis als een vorm van ‘omvolking’ werd gezien. Dit houdt in dat deze media de vluchtelingencrisis zagen als een bedreiging voor economische en culturele factoren. Met name de emotie angst scheen door uit deze berichten.